Ważniejsze epizody z dziejów miejscowości:


W okresie kultury łużyckiej mogła istnieć nad rzeką Solinką osada. Dowodem może być fragment naczynia ceramicznego z tego okresu znaleziony na prawym brzegu tej rzeki na polu ornym na przeciw wsi Zawóz.

 

 

1463 r.- lokacja wsi nastąpiła przed 1463 r. na prawie wołoskim w dobrach Balów z Hoczwi. Dokument wymienia pierwszych osadników: kniazia Piotra oraz kmieci: Vaysko Dzurdz, Michał syn Kościa (Costh) W 1463 r. bowiem Wołkowyja stanowiła własność szlachecką Jana Bala z Hoczwi, stolnika sanockiego i była już wsią wołoską, która miała kniazia. Na żądanie Jana Bala, stolnika sanockiego tenże kniaź z Wołkowyi wraz z całą wsią, 4 mieszczanami z Sanoka, podwójcim z Bereski, Tywonem ze Średniej Wsi (Terpiczowa Zadniego), z innymi kniaziami z Terki, Średniej Wsi, Hoczwi oraz wszystkimi mieszkańcami tych miejscowości ręczyli za stawienie przed starostę w Sanoku Michała syna Kościa. Prawdopodobnie ów młodzieniec Michał coś nabroił lub związał się ze zbójnikami.


1474 r.- Jan Bal, stolnik sanocki dał Wołkowyję (wraz z Bereską i Górną częścią Średniej Wsi) w zastaw Janowi Tarnawskiemu za pożyczoną kwotę 561 zł. aż do chwili spłacenia zaciągniętej u niego pożyczki. Zagwarantował mu także terminowy zwrot pożyczonych pieniędzy w kwotach 140 zł zastawem na te 3 wsie.


1475 r.- Jan Bal, stolnik sanocki pożyczył od Jana Tarnawskiego kolejną sumę 786 zł. dając w sądzie zastaw na tę kwotę na w/w 3 wsiach, w tym Wołkowyi.


1480 r. - 29 I 1480 r.- po śmierci Jana Bala, stolnika sanockiego jego synowie: Matiasz Bal, chorąży sanocki, ks. Piotr Bal i Mikołaj Bal z Nowotańca podzielili się majątkiem po ojcu.
Mikołaj Bal otrzymał wówczas połowę dóbr należących do klucza w Hoczwi we wsiach: Hoczew, Pierwszy Terpiczów (Bachlawa), drugi Terpiczów (Średnia Wieś), Berezka, część Wołkowyji (od Klisza aż do Michała włącznie), Dziurdziów, Terka, Bereźnica Wyżna, Żernica oraz we wszystkich innych wsiach, które będą lokowane na surowym korzeniu, połowę lasów i z tych lasów daninę w wieprzach i innych. Matiasz Bal, chorąży sanocki i ks. Piotr Bal otrzymali drugą połowę dóbr, w tym Nowotaniec i inne wsie, w tym Wołkowyjkę Małą (Volkovyka Parva) tj. dzisiejszą Górzankę z połową mili i połową ćwierci mili powyżej tej wsi na lokację kolejnej miejscowości (powstała tam później Wola Górzańska) oraz z wolnością wszystkich lasów. Pola i lasy znajdujące się między Bereźnicą Wyżną a Wołkowyją zostały podzielone po połowie. Wsie Wołkowyja, Górzanka, Bereźnica i inne osady położone w tym rejonie górskim miały zapewnioną wolność pasienia w lasach bez krzywdy kmieci.
Lasy z drugiej strony (masyw Patroli) Matiasz i Piotr Balowie mogli karczować bez szkody dla Starej Wołkowyi zapewniając w nich wolność pastwisk i rybołówstwa.
Wołkowyja zwana była Wołkowyją Wielką lub Starą, a w jej pobliżu dokumenty źródłowe wymieniają też Wołkowyję Małą lub Wołkowyjkę. Według A. Fastnachta pod tą nazwą kryje się zapewne dzisiejsza Górzanka. Dokumenty źródłowe wymieniają z imienia kolejnych osadników Wołkowyi. Są to Clysz i Michailo.


Po niespełna roku - 19 XII 1480 r.trzej bracia rodzeni Balowie: Matiasz, chorąży sanocki, ks. Piotr, pleban sanocki i Mikołaj, dziedzice z Nowotańca konali ponownego podziału dóbr po zmarłym ojcu Janie Balu.

Na jego mocy starszym braciom (Matiaszowi i ks. Piotrowi) zapisano wsie: Hoczew, Dziurdziów, Terpiczów (Bachlawę), drugi Terpiczow (Średnią wieś), Berezkę, Wołkowyję Wielką, Terkę, dwie wole, Bereźnicę Wyżną i Żernicę z lasami należącymi do tych wsi. Na mocy tego podziału starsi bracia mogli kolonizować wszystko, co zechcą, w lasach i potokach tych wsi. Zobowiązali się przy tym, że zachowają wszystkie wypasy i polany leśne wykorzystywane już do wypasów.
Najmłodszemu z braci Mikołajowi Balowi pozostawiono Nowotaniec i inne wsie, w tym Wołkowyjkę (dzisiejszą Górzankę) i powyżej niej pół mili i pół ćwierci mili nad potokiem tej wsi miejsce z prawem lokowania kmieci. Powstała tam później wieś Wola Górzańska. Role położone między Wołkowyją a Bereźnicą Wyżną wszyscy bracia otrzymali po połowie. W innej trzeciej stronie od Wołkowyi (masyw Patroli) ludzie Mikołaja tam mieszkający mogli powiększać swe role. Wszystkie inne role jakie mieli od dawna na polu zwanym Lukowa przechodziły w ich wieczyste posiadanie, lecz należności za wypędzanie świń i bydła na wypas mieli płacić braciom starszym, tj. Matiaszowi i ks. Piotrowi.


1485 r. - kolejny właściciel wsi Matiasz Bal z Hoczwi, podkomorzy sanocki (w międzyczasie awansował z chorążego ziemi sanockiej na podkomorzego i ożenił się) za zgodą swojego brata i współwłaściciela dóbr ks. Piotra Bala (kustosza przemyskiego) zapisał swojej żonie Annie (córce Piotra Weszmuntowskiego) kwotę 400 grzywien na połowie swego działu wsi tj. Hoczwi i innych, w tym Wołkowyi.


1488 r. - kolejny dokument z 1488 r. wymienia już więcej miejscowości położonych w tej okolicy: wsie prywatne Kmitów sobieńskich położone w dolinie Sanu jak Tworylne, Rajskie, Solinę, Bóbrkę, Myczkowce, Uherce i "inne" wsie oraz nowe osady w dobrach Balów tj. Wołkowyję, Berezkę, Terkę (Tharnawkę). W tymże roku starsi bracia Balowie (Matiasz i ks. Piotr) pozwali do sądu Stanisława Kmitę z Sobienia, który ociągał się z usypaniem kopców granicznych między swoimi dobrami w dolinie Sanu, a posiadłościami Balów w dolinie rzeki Solinki.


1498 r. - Matiasz Bal (wymieniany też jako Maciej) był już kasztelanem sanockim. Zapisał swojej żonie Annie kwotę 420 grzywien na połowie swoich dóbr, w tym Hoczwi, Wołkowyi i innych wsi.

 

 

 

Opracowanie:

Stanisław Orlowski (www.bieszczady-przewodnicy.pl), Adam Orłowski z Wołkowyi
Literatura:

1. Hoff Tadeusz, Kitowski Jerzy, Lijewska Izabela, Przemiany struktur społeczno-gospodarczych obszarów przygranicznych. Przewodnik wycieczkowy. Wydział Ekonomiczny Filii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Rzeszowie pod patronatem Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN w Warszawie, Rzeszów 1995, s. 72 - 74.
2. Fastnacht Adam, Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, Wrocław 1962, s. 40, 166, 172, 215, 225, 259, 268.
3. Fastnacht Adam, Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Dzieła Wybrane T. II, Część 3 (0 - Z), Do druku przygotowali Anna Fastnacht-Stupnicka i Antoni Gąsiorowski, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2002, s. 237 - 238.
4. Greczko Andriej, Przez Karpaty, Biblioteka Wiedzy Wojskowej, Warszawa 1971, s. 117.
5. Grudniewski Czesław, Troć, "Przyroda Polska" nr 9 z 1973 r.
6. Krygowski Władysław, Bieszczady i Pogórze, Przewodnik, Warszawa 1975, s. 246.
7. Krygowski Władysław, Przez przełęcze Bieszczadów samochodem i z plecakiem, Sport i Turystyka, Warszawa 1975, s. 101 - 103.
8. Makarski Władysław, Nazwy miejscowości dawnej ziemi sanockiej, Lublin 1986, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin 1986, s. 185.
9. Michalak Janusz, Lesko i okolice, Rzeszów, 1986, s. 28-29.
10. Misiło Eugeniusz, Akcja "Wisła". Dokumenty, Archiwum Ukraińskie, Warszawa 1993, s. 412.
11. Motyka Grzegorz, Tak było w Bieszczadach, Walki polsko-ukraińskie 1943 - 1948, Warszawa 1999, s. 250, 304, 374 - 376, 379, 381.
12. Olszański Tadeusz Andrzej, Szlachta zagrodowa na Podkarpaciu, "Magury" 1983, s. 25 - 47.
13. Potocki Andrzej, Parafie Bieszczadzkie, Przemyśl 1987.
14. Raczyński Jan, Żubr - polski sukces, "Przyroda Polska" nr 9/1973.
15. Rospond Stanisław, Słownik etymologiczny nazw miast i gmin w PRL, Ossolineum 1984, s. 436.
16. Rzepski Stanisław, 8 Dywizja Piechoty. Z dziejów 8 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty im. Bartosza Głowackiego, Wojskowy Instytut Historyczny, Warszawa 1970, s. 331, 333.
17. Siwak Stanisław, Historia zatopionej wsi, "Nowiny" nr 12 z dnia 17 I 1991 r., s. 3.
18. Skorowidz miejscowości Rzeczpospolitej Polskiej t. XIII, s.324
19. Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich na ludności cywilnej w Południowo-wschodniej Polsce (1942 - 1947), Polski Związek Wschodni w Przemyślu, Przemyśl 2001, s. 108, 199, 205, 213, 217.